Çocuklarda obezite: Anderlecht'te aile hekimine ne zaman gidilmeli?

Sık görülen bir konu: suçluluk duymadan konuşalım

Belçika'da 2022-2023 yıllarında 3-17 yaş arasındaki her beş çocuktan yaklaşık birinde fazla kilo (obezite dahil) vardı (Sciensano ölçümleri). Bu oran 2014-2015'ten bu yana arttı ve erkek çocuklarda en yüksek oran Brüksel'deydi. Bir çocuğun kilosu birçok etkene bağlıdır (kalıtım, uyku, stres, sağlıklı gıdaya ve hareket edilebilecek alanlara erişim): bu bir irade meselesi değildir, anne babanın da “suçu” değildir.

Erken başvurmak olası komplikasyonları fark etmeye yardımcı olur: yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, tip 2 diyabet (şeker hastalığı), karaciğer yağlanması, uyku apnesi, eklem ağrıları, ayrıca alay edilme ve özgüven kaybı.

Çocuğumun kilosu dikkat gerektiriyor mu, nasıl anlarım?

Çocuklarda vücut yapısı yaşla birlikte değişir. Doktor vücut kitle indeksini (VKİ: kilonun boyun karesine bölünmesi) hesaplar ve yaşa ve cinsiyete göre hazırlanmış VKİ büyüme eğrilerine işler; örneğin ONE tarafından verilen çocuk sağlık karnesindeki (carnet de l'enfant) eğriler. Belçika'da özellikle uluslararası IOTF sınır değerleri kullanılır: 18 yaşında 25 VKİ değerine ulaşan eğrinin üzeri fazla kilo, 30 değerine ulaşan eğrinin üzeri obezite kabul edilir.

Aile hekimine ne zaman başvurmalı?

• Çocuğunuzun VKİ'si eğride fazla kilo veya obezite bölgesinde.
• VKİ eğrisi hızla yükseliyor ve bu bölgelere ulaşmasa bile çizgileri yukarı doğru kesiyor.
• 1 ile 6 yaş arasında VKİ, düşmesi ya da sabit kalması gerekirken yeniden yükseliyor (“erken adipozite geri dönüşü”).
• Çocuğunuz yüksek sesle horluyor veya uykuda nefesi duruyor, kalçası ya da dizi ağrıyor veya boynunda ya da koltuk altlarında koyulaşmış, kalınlaşmış deri var.
• Kilosu yüzünden alay ediliyor, içine kapanıyor ya da yemek karşısında kontrolünü kaybediyor gibi görünüyor.

Aile hekimi ne yapar?

Görüşme, çocuk ve anne babayla anlayışlı bir sohbetle başlar: ailedeki hastalıklar, öğünler ve içecekler, ekranlar, uyku, fiziksel aktivite, okul hayatı. Muayenede tansiyon ölçülür, insülin direnci belirtileri (akantozis nigrikans) aranır, eklemler incelenir ve ergenlik gelişimi değerlendirilir.

Obezitesi olan çocuklarda 10 yaşından itibaren kan tahlili önerilir: lipit profili (kolesterol, trigliserit), açlık kan şekeri veya HbA1c ve ALT (karaciğer). Risk etkenlerine göre (ailede diyabet, insülin direnci belirtileri) fazla kilolu çocuklarda veya 10 yaşından önce de istenebilir. Hormonal bir neden (örneğin tiroit) nadirdir: özellikle çocuğun boyu daha yavaş uzuyorsa araştırılır.

Amaç hızlı kilo vermek değildir: büyüyen bir çocukta kilonun sabit kalması ya da daha yavaş artması VKİ'yi düşürür. Takip, küçük hedeflerle bütün aileyle ve aile hekiminizle birlikte planlanır.

Ekip hâlinde destek ve geri ödenen hizmetler

Maison Médicale Parc Astrid'e kayıtlı hastalar için aile hekimliği ve hemşirelik muayeneleri INAMI'nin sabit ücret sistemi (forfait) kapsamındadır (muayene başına ödeme yapılmaz). Merkezin fizyoterapistleri sözleşmelidir (conventionné): seansları sağlık sigortanızın olağan geri ödeme kurallarına tabidir. Diğer sağlık profesyonelleri için özel geri ödeme düzenlemeleri vardır:

• Diyetisyen: 2-17 yaş arası, fazla kilo veya obezite durumunda ve aile hekiminin reçetesiyle, INAMI numarası olan bir diyetisyende iki yıl içinde 10 seans, hasta katkı payı (ticket modérateur) olmadan geri ödenir.
• Psikolog: ruh sağlığı ağları aracılığıyla sunulan birinci basamak psikolojik destekte, anlaşmalı bir psikologda 23 yaşına kadar kişisel katkı payı yoktur.
• Uzman merkez: komplikasyon varsa aile hekimi çocuğu INAMI ile anlaşmalı bir çocuk obezitesi multidisipliner merkezine (CPMO) yönlendirebilir; Brüksel'de birkaç hastanede bu tür merkezler vardır. Bu tedavi sürecinde hasta katkı payı yoktur.

Uygulamayla ilgili ayrıntıları bağlı olduğunuz mutualite (hastalık sigortası kurumu) teyit edebilir. Obezite kliniğimiz sayfasına da göz atabilirsiniz. Maison Médicale Parc Astrid'de bu takibi Fransızca, Felemenkçe ve İngilizcenin yanı sıra Türkçe olarak da yapabilirsiniz.

Günlük hayatta anne babanın rolü

• Günlük içecek olarak su verin, şekerli içecekleri (gazlı içecekler) özel günlere bırakın: bu içecekler çocuklarda obeziteyle ilişkilidir.
• Yemekleri ekransız ve birlikte yiyin, eğlence amaçlı ekran süresini sınırlayın.
• Çocuğunuzun her gün hareket etmesini sağlayın: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 5-17 yaş arası çocuklara günde ortalama en az 60 dakika orta ile yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite önerir.
• Yeterli ve düzenli uykuya dikkat edin: kısa uyku, daha yüksek obezite riskiyle ilişkilidir.
• Eleştirmeden cesaretlendirin: aile içinde bile kiloyla ilgili sözler çocuğu üzer; yalnızlaşmayı ve tıkınırcasına yeme ataklarını tetikleyebilir.

Kaynaklar

• Sciensano – Sağlıklı Belçika: kilo durumu (2026)
• INAMI – Çocuklarda obezite bakım süreci (2023)
• INAMI – Fazla kilo veya obezitesi olan gençlerde diyet tedavisinin geri ödenmesi (2023)
• INAMI – Ruh sağlığı ağları aracılığıyla birinci basamak psikolojik destek (2024)
• American Academy of Pediatrics – Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Treatment of Children and Adolescents With Obesity (2023)
• DSÖ – Fiziksel aktivite ve hareketsiz yaşam kılavuzu, Bull ve ark., Br J Sports Med (2020)