Ramazan orucu ve şeker hastalığı: kronik hastalıkta güvenli oruç

Brüksel'de ve Anderlecht'te pek çok aile için Ramazan önemli bir dönemdir. Tip 2 diyabet (şeker hastalığı), yüksek tansiyon, kalp veya böbrek hastalığınız varsa ya da hamileyseniz, orucu doktorunuzla birlikte hazırlayın.

İslam, hastalar için oruçtan muafiyet tanır. Oruç tutma kararı kişiseldir: doktorunuzla ve isterseniz güvendiğiniz bir din görevlisiyle birlikte verilir.

Hazırlığa Aralık 2026 ortasında başlayın

2027 Ramazan ayının, Diyanet takvimine göre 8 Şubat 2027 civarında başlaması bekleniyor; kesin tarih hilalin görülmesine bağlıdır ve topluluklara göre bir gün farklı olabilir. IDF-DAR önerileri ve Belçika'daki Diabetes Liga, Ramazan'dan 6-8 hafta önce, yani Aralık 2026'nın ortası ile sonu arasında doktora görünmenizi öneriyor. Bu muayenede riskiniz değerlendirilir, ilaçlarınız ayarlanır; öğünler, sıvı alımı ve kan şekeri takibi planlanır.

Şeker hastalığı: risk düzeyinizi bilin

IDF-DAR risk hesaplayıcısı (2021; 2026'da güncellendi) diyabete, tedaviye, kan şekeri düşmelerine (hipoglisemi), komplikasyonlara ve kırılganlığa göre puan verir. Üç kategori vardır:

• Düşük risk (0-3 puan): tıbbi değerlendirme, tedavi ayarı ve takip ile oruç genellikle mümkündür.
• Orta risk (3,5-6 puan): orucun güvenliği belirsizdir; oruç tutarsanız sıkı takip ve tıbbi ayarlamalar gerekir.
• Yüksek risk (6 puanın üzeri): tıbbi açıdan oruç önerilmez; örneğin fark edilmeyen kan şekeri düşmeleri, stabil olmayan kalp-damar hastalığı, ağır böbrek yetmezliği, ileri düzeyde kırılganlık veya hamilelikte diyabet durumunda.

Şeker hastalığı: orucu ne zaman bozmalısınız?

Kan şekeri düşmesi belirtileri: titreme, terleme, çarpıntı, açlık, bilinç bulanıklığı. Kan şekeri yükselmesi belirtileri: aşırı susama, sık idrara çıkma, yorgunluk, bulantı. IDF-DAR'a göre şu durumlarda orucu hemen bozun:

• kan şekeriniz 70 mg/dL'nin (3,9 mmol/L) altındaysa; 70 ile 90 mg/dL (3,9-5,0 mmol/L) arasındaysa bir saat içinde yeniden ölçün;
• kan şekeriniz 300 mg/dL'nin (yaklaşık 16,7 mmol/L) üzerindeyse;
• kan şekeri düşmesi veya yükselmesi, susuz kalma ya da ateş, kusma, ishal gibi akut bir hastalık belirtileriniz varsa.

Kan şekeriniz düşerse hızlı etkili şeker alın (küçük bir bardak meyve suyu) ve 15-20 dakika sonra yeniden ölçün. IDF-DAR'a göre parmak ucundan kan şekeri ölçümü ve insülin iğnesi orucu bozmaz.

Şeker hastalığı: ilaç ayarı yalnızca doktorla

İlaçlarınızın dozunu veya saatini asla kendi başınıza değiştirmeyin. Genel ilkeler şunlardır:

• Sülfonilüreler (gliklazid, glimepirid…) ve insülin: gündüz kan şekeri düşmesi riski vardır; doz ve saat çoğu zaman ayarlanmalıdır.
• Metformin: doz genellikle pek değişmez; değişen asıl şey alım saatleridir (iftar, sahur).
• SGLT2 inhibitörleri (dapagliflozin, empagliflozin…): susuz kalma riski vardır; tercihen Ramazan'dan önceki bir ay içinde veya Ramazan sırasında bu ilaçlara başlanmaz. Doktora danışmadan bırakmayın; bulantı, kusma veya karın ağrısı olursa doktora başvurun.

Tansiyon, kalp ve böbrek hastalıkları

Bazı kalp ve tansiyon ilaçlarının düzenli saatlerde alınması gerekir; doktorunuz ilaç saatlerinizi yeniden düzenleyebilir. İdrar söktürücüler (diüretikler) susuz kalmayı ve böbrek hasarını kolaylaştırabilir: dozlarını ve saatlerini doktorunuzla konuşun. Hiçbir tedaviyi doktora danışmadan bırakmayın. Tansiyon aletiniz varsa tansiyonunuzu evde ölçün; susatan tuzu azaltın ve doktorunuz sıvı kısıtlaması önermediyse iftar ile sahur arasında düzenli olarak su için.

Nefes darlığı, ayak bileklerinde şişlik, baş dönmesi veya çarpıntı olursa orucu bozun ve doktorunuza başvurun; göğüs ağrısında 112'yi arayın. Yakın zamanda geçirilen kalp krizi, inme veya kalp müdahalesinden sonra, ağır kalp yetmezliğinde, ileri böbrek yetmezliğinde veya diyalizde oruç genellikle önerilmez.

Hamilelik ve emzirme

Hamile veya emziren kadınlar oruçtan muaftır ve diyabetleri olsun ya da olmasın oruç tutmama hakkına sahiptir. Hamilelikte diyabet yüksek risk kabul edilir. Kararı doktorunuz, kadın doğum uzmanınız veya ebenizle birlikte verin. Oruç tutuyorsanız, kendinizi kötü hissederseniz, kan şekeriniz 70 mg/dL'nin altına düşerse veya bebeğinizin hareketleri azalırsa orucu bozun.

Pratik öneriler

• Sahur: imsaktan önce, mümkün olduğunca geç; tam buğday ekmeği, yulaf ezmesi, baklagiller gibi kompleks karbonhidratlar ve protein tercih edin.
• İftar: su ve bir ila üç hurmayla başlayın, ardından bol sebzeli, dengeli bir yemek yiyin.
• İçecekler: iftar ile sahur arasında düzenli olarak su için; şekerli içeceklerden kaçının, kahve, çay ve kolayı sınırlayın.
• Kızartmalar ve şerbetli tatlılar: azaltın.
• Fiziksel aktivite: olağan hareketliliğinizi sürdürün (yürüyüş, teravih namazı), ancak iftardan önceki saatlerde yoğun efordan kaçının.
• Takip: kan şekerinizi planınıza göre ve kendinizi kötü hissettiğiniz anda ölçün.

Ramazan sonrası ve ne zaman aramalı?

Ramazan'dan sonra yapılacak bir kontrol muayenesi, tedaviyi yeniden ayarlamaya yardımcı olur. Hayati tehlike durumunda (bilinç kaybı, nefes almada güçlük, göğüs ağrısı) 112'yi arayın. Diğer tüm sorularınız için sağlık merkezimizle iletişime geçin.

Maison Médicale Parc Astrid'de bu hazırlığı Fransızca, Felemenkçe, İngilizce ve Arapçanın yanı sıra Türkçe olarak da yapabilirsiniz.

Kaynaklar

• IDF – DAR International Alliance, Diabetes and Ramadan: Practical Guidelines (2021)
• Afandi et al., The 2026 Update of the IDF-DAR Risk Calculator, J Diabetes Endocr Pract (2025)
• Diabetes Liga, Kan ik deelnemen aan de ramadan als ik diabetes heb? (2026)
• British Heart Foundation, How to have a healthy Ramadan when you have a heart condition (2025)
• NHS North East London, Guidance for Safe Fasting During Ramadan (2023)
• Diyanet 2027 takvimi, Sabah'tan aktaran (2026)