Yüksek tansiyon: 2026'da anlama, tarama ve tedavi

1. Yüksek tansiyon nedir?

Yüksek tansiyon (hipertansiyon), atardamarlardaki kan basıncının olması gerekenden yüksek olması demektir. Tansiyon milimetre cıva (mmHg) ile ölçülür ve iki sayıyla ifade edilir: sistolik (büyük tansiyon, kalp kasılırken) ve diyastolik (küçük tansiyon, iki atım arasında). Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) 2024 kılavuzuna göre muayenehanede 140/90 mmHg ve üzeri ya da evde ölçümde ortalama 135/85 mmHg ve üzeri değerler hipertansiyon sayılır. Muayenehanede 120/70 ile 139/89 mmHg arasındaki değerleri ESC “yüksek kan basıncı” olarak tanımlar.

Belçika'da Sciensano'nun 2018 yılında yaptığı sağlık muayene araştırmasında 40-79 yaş arasındaki yetişkinlerin yaklaşık %43'ünde hipertansiyon saptandı. Bu kişilerin onda dördünden fazlasına tanı konmamıştı ve dörtte birinden azının tansiyonu kontrol altındaydı. Tedavi edilmeyen yüksek tansiyon inme, kalp krizi ve böbrek hasarı riskini artırır.

2. Hangi belirtiler dikkat çekmelidir?

Hipertansiyona “sessiz katil” denir: yüksek tansiyonu olan kişilerin çoğu hiçbir belirti hissetmez. Bu yüzden yüksek tansiyonu ancak ölçüm ortaya çıkarır. Tansiyon çok yükseldiğinde şu belirtiler görülebilir:

• şiddetli baş ağrısı
• baş dönmesi
• kulak çınlaması
• burun kanaması
• görme bozuklukları
• göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı

180/110 mmHg ve üzerindeki bir tansiyonda acil bir durum olup olmadığı değerlendirilmelidir. Buna göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, görme bozukluğu ya da felç, konuşma bozukluğu, bilinç bulanıklığı gibi nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa hemen 112'yi arayın.

3. Nasıl taranır?

Tarama düzenli tansiyon ölçümüne dayanır. ESC 2024 kılavuzu, 40 yaşından önce en az 3 yılda bir, 40 yaşından itibaren ya da tansiyonu yüksek seyreden kişilerde her yıl ölçüm yapılmasını önerir.

Tanıyı doğrulamak için muayenehane dışında yapılan ölçümler önerilir. Evde ölçümde sabah iki, akşam iki kez, aralarında 1-2 dakika bırakarak en az 3, en fazla 7 gün boyunca ölçüm yapılır ve ortalaması alınır. Diğer seçenek ABPM, yani 24 saatlik ambulatuvar tansiyon ölçümüdür; özellikle “beyaz önlük” veya maskeli hipertansiyon şüphesinde işe yarar. İlk değerlendirmede genellikle kan tahlili (böbrek fonksiyonları, potasyum, kan şekeri, kolesterol), idrar tahlili ve EKG yapılır.

4. Tedaviler nelerdir?

Tedavi birbirinden ayrılmaz iki temele dayanır: yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaç tedavisi.

ESC 2024 kılavuzunun önerileri arasında şunlar var: tuzu günde yaklaşık 5 g ile (2 g'dan az sodyum) sınırlamak, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta (ya da 75 dakika yüksek yoğunlukta) fiziksel aktivite yapmak, sağlıklı bir kiloya ulaşmak, daha fazla sebze ve meyve yemek (ileri böbrek hastalığı yoksa potasyum tansiyonun düşmesine yardımcı olur), alkolü azaltmak ve sigarayı bırakmak.

İlaç tedavisinde ESC, hastaların çoğu için tedaviye en baştan düşük dozda iki ilacın birlikte kullanılmasıyla, mümkünse tek tablet hâlinde başlanmasını önerir: renin-anjiyotensin sistemini baskılayan bir ilaç (ACE inhibitörü veya sartan) ile bir kalsiyum kanal blokeri ya da bir idrar söktürücü (diüretik). Beta blokerler, göğüs ağrısı (anjina) veya bazı kalp yetmezliği türleri gibi özel bir neden olduğunda kullanılır. Tedavi gören kişilerin çoğunda hedef, iyi tolere edildiği sürece 120-129 mmHg arasında bir büyük tansiyondur.

5. Maison Médicale Parc Astrid'de takip

Tedavi başladıktan sonra aile hekiminiz düzenli bir takip planlar: başta ilacın etkisini ve yan etkilerini görmek için daha sık kontroller, tansiyon dengelendikten sonra ise düzenli aralıklarla kontroller ve dönemsel kan ve idrar tahlilleri.

Çok disiplinli ekibimiz size her adımda eşlik eder: evde ölçüm için doğrulanmış bir tansiyon aletinin ödünç verilmesi, hemşire ekibimizle hasta eğitimi, kişiye özel beslenme önerileri ve gerektiğinde kardiyolog ya da nefrologla koordinasyon. Kayıtlı hastalarımız için bu takip forfait sistemi içinde yapılır: muayene sırasında ödeme yapılmaz; sağlık sigortası (mutualité) merkeze aylık sabit bir ücret öder.

Kaynaklar

• ESC – 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension, European Heart Journal (2024)
• Bos P. ve ark. – Unravelling the Belgian cascade of hypertension care (Sciensano 2018 Belçika sağlık muayene araştırması verileri), BMC Public Health (2024)
• DSÖ (WHO) – Hypertension, bilgi notu (2025)