Blaasontsteking bij vrouwen: symptomen en behandeling

Een vaak voorkomende, meestal onschuldige infectie

Een blaasontsteking (cystitis) is een infectie van de blaas, vaak veroorzaakt door darmbacteriën zoals E. coli. Vooral vrouwen krijgen ze, omdat hun plasbuis (het kanaaltje dat de urine naar buiten voert) kort is. Een blaasontsteking is vervelend maar meestal onschuldig, en kan binnen ongeveer een week vanzelf genezen. Met een antibioticum verdwijnen de klachten meestal sneller.

Typische klachten van een eenvoudige blaasontsteking

De klachten beginnen vaak plots:

• een branderig gevoel of pijn bij het plassen;
• vaak en dringend moeten plassen, telkens kleine beetjes;
• het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is, last onderaan in de buik;
• troebele urine, soms een beetje bloed in de urine.

Een eenvoudige blaasontsteking geeft geen koorts. Ongewone vaginale afscheiding of jeuk wijzen eerder op een andere oorzaak, zoals een schimmelinfectie of een seksueel overdraagbare infectie.

Blaasontsteking of nierbekkenontsteking: het verschil

Soms stijgt de infectie op van de blaas naar de nier: dat is een nierbekkenontsteking (pyelonefritis). Die is ernstiger en wordt zonder uitstel met een antibioticum behandeld. Neem dezelfde dag contact op met een arts als u, met of zonder branderig plassen, last hebt van:

• koorts of koude rillingen;
• pijn onderaan in de rug of in de zij, onder de ribben (lendenpijn);
• het gevoel echt ziek te zijn (algemene malaise).

Buiten de openingsuren belt u de huisarts van wacht op 1733 (zie onze pagina spoed). Hoge koorts met grote zwakte, een heel snelle hartslag, een snelle ademhaling of verwardheid kan wijzen op een ernstige infectie (sepsis): bel dan 112.

Wanneer altijd naar de arts?

Van een eenvoudige blaasontsteking spreken we bij een gezonde, volwassen vrouw die niet zwanger is. In de volgende situaties behandelt u zichzelf niet en maakt u een afspraak met uw huisarts:

• u bent zwanger of denkt dat u zwanger bent;
• de klachten gaan over een man of een kind;
• u hebt diabetes, een verminderde afweer, een ziekte of afwijking van de nieren of urinewegen, of u had al eens een nierbekkenontsteking;
• u hebt een blaassonde;
• u bent een kwetsbare oudere: de infectie kan zich dan uiten met koorts, ongewone vermoeidheid of verwardheid;
• de blaasontstekingen komen vaak terug (3 keer of meer per jaar);
• de klachten duren langer dan enkele dagen, worden erger of verbeteren niet ondanks de behandeling;
• er blijft bloed zichtbaar in de urine na de genezing, of u hebt moeite met plassen.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De diagnose steunt eerst op uw klachten. De arts kan een teststrookje (strip) in een urinestaal dompelen. Het zoekt naar nitriet, dat sommige bacteriën aanmaken, en naar witte bloedcellen, een teken van ontsteking.

Een urinekweek, uitgevoerd in het laboratorium, bepaalt welke bacterie de infectie veroorzaakt en welke antibiotica ertegen werken. Bij een eenvoudige blaasontsteking is die meestal niet nodig. Ze is nuttig tijdens de zwangerschap, bij mannen en kinderen, bij diabetes, een verminderde afweer, een afwijking van de urinewegen of een vroegere nierbekkenontsteking, bij herhaalde blaasontstekingen of als de behandeling niet werkt, en bij een nierbekkenontsteking, vóór de start van het antibioticum.

Zonder klachten heeft een urineonderzoek “ter controle” geen zin: bacteriën in de urine zonder klachten (asymptomatische bacteriurie) worden niet behandeld, behalve tijdens de zwangerschap.

De behandeling van een eenvoudige blaasontsteking volgens de Belgische gids

De Belgische gids voor anti-infectieuze behandeling in de ambulante praktijk (BAPCOC), herzien in 2026, stelt verschillende mogelijkheden voor, die u samen met uw arts kiest:

• Afwachten en de klachten verlichten: bij een gezonde vrouw die niet zwanger is en nooit een nierbekkenontsteking had, is dat een mogelijkheid. Een pijnstiller zoals paracetamol kan helpen. Duurt de infectie langer dan een week, dan wordt een antibioticum voorgeschreven.
• Een uitgesteld voorschrift: u start het antibioticum pas als de klachten na enkele dagen niet verbeteren.
• Meteen een antibioticum: eerste keuze is nitrofurantoïne, 100 mg drie keer per dag gedurende 5 dagen, bij voorkeur tijdens de maaltijd. Tweede keuze is fosfomycine, één enkele dosis van 3 g, bij voorkeur bij het slapengaan; daarmee geneest de infectie iets minder vaak.

Tijdens de zwangerschap duurt de behandeling 7 dagen en wordt ze aangepast aan het resultaat van de kweek; nitrofurantoïne wordt vermeden na de 36e week. De klachten kunnen nog enkele dagen aanhouden na het einde van de behandeling: dat betekent niet noodzakelijk dat ze mislukt is.

Waarom geen antibiotica op eigen houtje?

Neem geen overschot van een vroegere kuur, geen antibioticum van iemand anders en geen antibioticum dat zonder voorschrift gekocht werd, bijvoorbeeld in het buitenland:

• het is niet noodzakelijk het juiste middel, de juiste dosis of de juiste duur;
• elke onnodige inname bevordert resistente bacteriën, waartegen antibiotica niet meer werken;
• breedspectrumantibiotica, zoals fluorochinolonen (bijvoorbeeld ciprofloxacine), moeten in reserve blijven voor ernstigere infecties zoals een nierbekkenontsteking; sinds 2019 beperkt het Europees Geneesmiddelenbureau het gebruik ervan wegens zeldzame maar soms langdurige bijwerkingen (pezen, spieren, zenuwen).

Wat helpt, en wat niet stevig bewezen is

De Belgische gids raadt aan:

• veel te drinken, tot 3 liter per dag, tenzij uw arts anders adviseert (bijvoorbeeld bij hartfalen); in een studie hadden vrouwen die weinig dronken bijna twee keer minder recidieven als ze dagelijks 1,5 liter water extra dronken;
• de blaas volledig te ledigen, zonder het plassen uit te stellen;
• te plassen na het vrijen;
• met uw arts te praten als u condooms of een pessarium met een zaaddodend middel gebruikt.

Cranberry (veenbes): een Cochrane-review uit 2023 besluit dat cranberry het risico op een nieuwe urineweginfectie waarschijnlijk verlaagt bij vrouwen die er vaak last van hebben (ongeveer een kwart minder risico), en ook bij kinderen. Er werd geen duidelijk voordeel aangetoond bij ouderen in een woonzorgcentrum, tijdens de zwangerschap of als de blaas slecht leegloopt. De ideale dosis is niet gekend, en cranberry geneest geen blaasontsteking die al bezig is. Vraag raad bij een nierziekte of als u een bloedverdunner neemt (zoals warfarine).

Niet stevig bewezen: D-mannose verminderde het aantal recidieven niet in een grote studie in de huisartspraktijk in 2024. Berendruif (uva-ursi), een plant, wordt zonder wetenschappelijke basis voorgesteld.

Herhaalde blaasontstekingen voorkomen

Vanaf 3 blaasontstekingen per jaar helpt een urinekweek om de bacterie op te sporen. Bij een gezonde vrouw die niet zwanger is, bespreekt u met uw arts verschillende mogelijkheden:

• een cranberry-extract ter preventie (afgeraden bij ouderen);
• na de menopauze oestrogenen via de vagina (crème of ovules), minstens één keer per jaar te herevalueren;
• een zelfbehandeling: u houdt een voorgeschreven antibioticum in huis en start ermee bij de eerste klachten die u goed herkent, volgens een samen opgesteld plan, gedurende maximaal 6 tot 12 maanden;
• een lage dosis antibioticum na het vrijen of elke avond, te stoppen na 6 tot 12 maanden.

Wanneer snel advies vragen?

Neem dezelfde dag contact met ons op bij koorts, koude rillingen, lendenpijn of malaise, bij plasklachten tijdens de zwangerschap, als u niet meer kunt plassen, of als uw toestand niet verbetert na 48 uur behandeling. In Maison Médicale Parc Astrid in Anderlecht ontvangen we u in het Frans, het Nederlands, het Engels en het Turks. Woont u in Brussel en bent u nog niet ingeschreven? Bekijk dan de pagina nieuwe patiënten.

Bronnen

• BCFI – Nieuwe BAPCOC-gids 2026: urogenitale infecties (2026)
• BCFI – Repertorium 11.5, BAPCOC-gids: acute cystitis (2026)
• NHG – NHG-Standaard Urineweginfecties (2025)
• Cochrane – Cranberries for preventing urinary tract infections (2023)
• Hooton et al. – Water en recidiverende cystitis, JAMA Intern Med (2018)
• Hayward et al. – D-mannose en recidiverende urineweginfecties, JAMA Intern Med (2024)
• EMA – Fluorochinolonen: gebruiksbeperkingen (2019)