Haaruitval in de herfst: normaal of niet?

September, oktober… en plots liggen er meer haren in uw borstel, in de douche of op uw kussen. Dermatologen kennen dat verschijnsel goed: meestal gaat het om seizoensgebonden haaruitval, die tijdelijk is, en het haar groeit terug. Hieronder leest u hoe u ze herkent, wanneer u beter naar de dokter gaat en wat uw huisarts kan nakijken.

Hoeveel haren verliest u normaal per dag?

Elke dag haren verliezen is normaal: gemiddeld verliezen we 50 tot 100 haren per dag, vaak zonder het te merken. Van abnormaal haarverlies spreken we als u geregeld meer dan 100 haren per dag verliest.

Hoe werkt de haarcyclus?

Elke haar leeft zijn eigen leven, los van zijn buren: daarom verliezen we nooit al onze haren tegelijk. Elke haar doorloopt drie fasen.

Fase 1 · anageenDe groeiDe haar groeit verschillende jaren, gemiddeld ongeveer 4 jaar. Dat geldt voor 85 tot 90 % van de haren.
Fase 2 · katageenDe overgangEen korte fase: de haarwortel stopt met het aanmaken van de haar. Slechts enkele haren zitten in deze fase.
Fase 3 · telogeenDe rust, dan de uitvalDe haar blijft ongeveer 3 maanden zitten, valt dan uit en maakt plaats voor een nieuwe haar. Ongeveer 1 op de 10 haren is in rust.

Onthoud die termijn: als een gebeurtenis plots veel haren in de rustfase brengt, ziet u de uitval pas 2 tot 3 maanden later. Dat heet telogeen effluvium: diffuse haaruitval, soms indrukwekkend, maar meestal omkeerbaar.

Waarom verliezen we in de herfst meer haar?

Dat seizoensritme is gemeten. Dermatologen in Zürich onderzochten 6 jaar lang het haar van 823 vrouwen: het aandeel haren in de rustfase was het hoogst in de zomer en het laagst op het einde van de winter (Kunz e.a., 2009). Met de termijn van 3 maanden wordt de uitval dus beter zichtbaar op het einde van de zomer en in de herfst. Een ander team bestudeerde de Google-zoekopdrachten naar haaruitval in 8 landen, van 2004 tot 2016: overal werd er meer naar gezocht in de zomer en de herfst (Hsiang e.a., 2017). De precieze oorzaak is nog onbekend.

ZomerMeer haren in rustHet aandeel haren in de telogene fase bereikt zijn hoogtepunt.
Eind zomer en herfstDe uitval wordt zichtbaarOngeveer 3 maanden later vallen die haren uit.
WinterTerug rustigDe uitval vermindert; op het einde van de winter zijn de minste haren in rust.

Om te onthouden

Seizoensgebonden haaruitval is diffuus (over het hele hoofd, zonder kale plekken), tijdelijk (meestal enkele weken tot enkele maanden) en omkeerbaar: het haar groeit terug, al kan het enkele maanden duren voor u uw volle volume terug hebt.

Wanneer gaat u beter naar de dokter?

Haaruitval in de herfst heeft meestal geen behandeling nodig. Spreek er toch met uw huisarts over als u een van deze situaties herkent:

haaruitval die al meer dan 3 maanden duurt, of erger wordt;
kale plekken;
een scheiding die breder wordt, een kruin die dunner wordt of haren die fijner worden;
bij mannen: inhammen die dieper worden of een kruin die kaal wordt;
een hoofdhuid die jeukt, rood wordt of schilfert;
grote vermoeidheid, hevige menstruaties of snel gewichtsverlies;
een zwangerschap, een recente bevalling of een nieuw geneesmiddel;
de voorbije maanden een ziekte met koorts (griep, COVID…), een operatie of veel stress.

Belangrijk

Stop nooit zelf met een behandeling: overleg eerst met uw arts. Neemt u een supplement „voor het haar”? Meld dat vóór een bloedafname: in hoge dosis kan biotine (vitamine B8) sommige uitslagen vervalsen, onder meer die van de schildklier.

Wat zijn de vaakste oorzaken?

Het seizoen is niet de enige verklaring. Dit zijn de sporen die uw huisarts nagaat.

Spoor	Wat erop wijst	Wat we nakijken
Seizoensgebonden uitval	Wat erop wijst Eind zomer, herfst; diffuse uitval; u voelt zich goed	Wat we nakijken Het onderzoek, vaak niets meer
Uitval na een schok	Wat erop wijst Koorts, COVID, operatie, bevalling, dieet of stress 2 tot 3 maanden eerder	Wat we nakijken Wat er recent gebeurd is
IJzertekort	Wat erop wijst Vermoeidheid, hevige menstruaties, ijzerarme voeding	Wat we nakijken Bloedbeeld, ferritine
Schildklier	Wat erop wijst Vermoeidheid, kouwelijkheid of hartkloppingen, veranderend gewicht	Wat we nakijken TSH
Erfelijke kaalheid	Wat erop wijst Bredere scheiding, inhammen, fijnere haren	Wat we nakijken Het onderzoek van de hoofdhuid
Alopecia areata	Wat erop wijst Ronde of ovale kale plekken	Wat we nakijken Het onderzoek, zo nodig advies van een specialist
Geïrriteerde hoofdhuid	Wat erop wijst Jeuk, roodheid, schilfers	Wat we nakijken Het onderzoek, soms een staal

IJzer: een vaak voorkomend tekort, eenvoudig na te gaan

De precieze rol van ijzer bij haaruitval is nog niet helemaal duidelijk, maar een tekort is eenvoudig op te sporen met een bloedafname (bloedbeeld en ferritine, die de ijzervoorraad weergeeft) en het is te behandelen. Ferritine stijgt bij een infectie of ontsteking: een „normale” uitslag sluit een tekort dus niet altijd uit, en uw arts interpreteert het resultaat.

De schildklier

Een te trage of te snelle schildklier kan diffuse haaruitval veroorzaken. Het eerste onderzoek is de bepaling van TSH, het hormoon dat de schildklier aanstuurt (lees ook ons artikel over hypothyreoïdie).

Vitamines en supplementen: met voorzichtigheid

Bij haaruitval vindt men soms lage waarden van vitamine D of zink, maar we weten niet of die de oorzaak zijn, en het bewijs dat een supplement het haar doet teruggroeien blijft zwak. Uw arts bepaalt ze alleen als uw situatie dat rechtvaardigt. Zonder aangetoond tekort zijn ijzer, vitamines en „haarsupplementen” meestal zinloos (lees ook ons artikel over vitamine D in de winter).

Erfelijke kaalheid (androgenetische alopecia)

Dat is de vaakste oorzaak van blijvend haarverlies, bij mannen én bij vrouwen: de haren worden geleidelijk fijner. Bij mannen worden eerst de slapen (de „inhammen”) en dan de kruin kaal; bij vrouwen wordt het haar bovenop het hoofd dunner en de scheiding breder. Er bestaan behandelingen, zoals minoxidil als lotion of schuim, en finasteride bij mannen: ze werken beter als u er vroeg mee begint, en alleen zolang u ze gebruikt.

Alopecia areata en aandoeningen van de hoofdhuid

Bij alopecia areata groeit het haar vaak vanzelf terug na enkele maanden, maar medisch advies is nuttig. Jeuk en schilfers doen denken aan seborroïsch eczeem, psoriasis of tinea, een schimmelinfectie die met een behandeling via de mond verzorgd wordt.

Wat kan het wijkgezondheidscentrum voor u doen?

In Maison Médicale Parc Astrid in Anderlecht zoekt uw huisarts samen met u naar de oorzaak van uw haaruitval, in het Frans, Nederlands, Engels of Turks.

De juiste vragen. Sinds wanneer? Overal of op bepaalde plaatsen? Wat is er gebeurd in de 3 maanden ervoor? Uw menstruatie, uw voeding, gevallen in de familie.
Het onderzoek van de hoofdhuid. Verdeling van de uitval, kale plekken, roodheid, schilfers, dikte van de haren.
De trektest. De arts neemt een plukje van een vijftigtal haren tussen de vingers en trekt er zachtjes aan. Komen er meer dan enkele haren mee (in de praktijk meer dan 4 tot 6), dan is de uitval actief. Het gaat snel en doet geen pijn.
Een bloedafname, als die nuttig is. Er bestaat geen standaard „haaronderzoek”: de onderzoeken worden gekozen op basis van uw antwoorden en het lichamelijk onderzoek. Meestal gaat het om een bloedbeeld, ferritine en TSH; afhankelijk van uw situatie ook vitamine D, zink, vitamine B12 of foliumzuur. Onze verpleegkundigen doen de bloedafname in de praktijk of bij u thuis en bezorgen de stalen aan het labo.
Uitleg bij de uitslagen, en opvolging. Uw arts legt de uitslagen uit, behandelt de oorzaak als er een is, stelt een controle voor en vraagt zo nodig het advies van een dermatoloog.

Voor ingeschreven patiënten: geen betaling bij de raadpleging; het ziekenfonds betaalt een maandelijks forfait aan het wijkgezondheidscentrum (zie hoe het forfait werkt). Nog niet ingeschreven? Bekijk de pagina nieuwe patiënten.

En PRP voor het haar?

Bij PRP, of plaatjesrijk plasma, wordt een beetje bloed afgenomen en gecentrifugeerd om de bloedplaatjes te concentreren; dat plasma wordt daarna in de hoofdhuid ingespoten. PRP is vooral onderzocht bij erfelijke kaalheid. Recente overzichten van studies tonen gemiddeld een toename van de haardichtheid, maar met sterk wisselende resultaten van studie tot studie, niet-gestandaardiseerde protocollen (bereiding, aantal sessies, opvolging) en een bewijskracht die als laag wordt beoordeeld.

Vooral: PRP is geen behandeling voor seizoensgebonden haaruitval, want die gaat vanzelf over en het haar groeit zonder behandeling terug. Bij haaruitval zoeken we altijd eerst de oorzaak.

Dr. Selim Zengin, huisarts in het wijkgezondheidscentrum, oefent ook esthetische geneeskunde van de hoofdhuid uit, waaronder PRP, in een afzonderlijke praktijk buiten het forfait: Zen. Médecine Esthétique.